पीएम-कुसुम योजना हा भारत सरकारचा एक प्रमुख उपक्रम आहे ज्याचा उद्देश शेतकऱ्यांमध्ये सौर ऊर्जा निर्मितीला चालना देणे आहे. या योजनेद्वारे, शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतजमिनीवर सौर पंप आणि सौर ऊर्जा संयंत्रे लावण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाते, ज्यामुळे त्यांचे पारंपारिक उर्जा स्त्रोतांवरील अवलंबित्व कमी होते आणि शाश्वत कृषी पद्धतींना हातभार लावला जातो.
पीएम-कुसुम योजनेची वैशिष्ट्ये
- या योजनेंतर्गत सुरुवातीला, केंद्र सरकारने 1.75 दशलक्ष ऑफ-ग्रीड कृषी सौर पंप वितरित करण्याची योजना आहे.
- सुमारे 10000 मेगा वॅटचे सौरऊर्जा प्रकल्प बसवण्यासाठी शेतकऱ्यांच्या नापीक जमिनीचा वापर केला जाईल.
- राज्य वीज वितरण कंपन्या (डिस्कॉम्स /DISCOMs) या ओसाड जमिनींवर स्थापित केलेल्या सौर ऊर्जा प्रकल्पांचा वापर करून निर्माण केलेली अतिरिक्त वीज खरेदी करतील.
- ही वीज खरेदी करण्यासाठी डिस्कॉम्सला सबसिडीही मिळू शकेल.
- या योजनेअंतर्गत, शेतकऱ्यांना सौर पंपांवर सुमारे 60% अनुदान मिळू शकेल, जे थेट लाभ हस्तांतरण वापरून या शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात थेट जमा केले जाईल.
- ही अनुदानाची रक्कम केंद्र आणि राज्य सरकारे वाटून घेतील, तर ३० टक्के रक्कम शेतकऱ्यांना कर्ज म्हणून दिली जाईल. त्यामुळे शेतकऱ्यांना फक्त 10 टक्के खर्च करावा लागणार आहे.
पीएम-कुसुम योजनेचे फायदे
- ही योजना ग्रामीण जमीनमालकांना 25 वर्षांसाठी न वापरलेल्या/नापीक जमिनीचा सौर प्रकल्पांसाठी वापर करून उत्पन्नाचा एक स्थिर स्त्रोत प्रदान करेल.
- लागवड केलेल्या शेतात सौर पॅनेल किमान उंचीपेक्षा जास्त असल्याने शेतकरी पिके घेणे सुरू ठेवू शकतात.
- यामुळे दिवसा ग्रामीण भार आणि कृषी पंपांसाठी पुरेशी स्थानिक सौर ऊर्जा सुनिश्चित होईल.
- विकेंद्रित झाल्यामुळे, राज्य उपयोगिता आणि डिस्कॉम्ससाठी ट्रान्समिशन तोटा कमी होईल.
- ही योजना डिस्कॉम्सला नूतनीकरण करण्यायोग्य खरेदी दायित्वांची पूर्तता करण्यास मदत करेल.
- सौर पंप सिंचनासाठी डिझेलच्या खर्चात बचत करतील आणि ग्रिड लोड न जोडता विश्वासार्ह वीज पुरवतील, ज्यामुळे 4 वर्षांमध्ये 17.5 लाख शेतकऱ्यांना फायदा होईल.
- कुसुम योजनेंतर्गत, शेतकरी, पंचायत, सहकारी समूह सौर पंप बसवण्यासाठी अर्ज करू शकतात.
- या योजनेत समाविष्ट असलेली एकूण किंमत तीन श्रेणींमध्ये विभागली गेली आहे ज्यामध्ये सरकार शेतकऱ्यांना मदत करेल.
- या योजनेद्वारे अर्जदार शेतकऱ्याला सौर उर्जेवर चालणारे सोलर पंप मिळतात. तसेच अर्जदाराला या सोलर पंपावर तब्बल 90 ते 95 टक्के एवढे अनुदान मिळते म्हणजेच जे शेतकरी कुसुम सोलर पंप योजनेसाठी ऑनलाईन अर्ज करतील, त्यांना त्यांना 95 टक्के एवढी मोठी रक्कम माफ केली जाणार आहे. शेतकरयांना केवळ 5 ते 10 टक्के एवढीच रक्कम भरायची आहे, आणि त्याद्वारे मोफत अगदी रास्त किंमतीत सोलर पंप मिळवायचा आहे.
- खुल्या प्रवर्गातील शेतकरी जर असतील तर त्यांना कुसुम सोलर पंप साठी 90 टक्के अनुदान भेटणार आहे, आणि जर शेतकरी हे अनुसूचित जाती जमाती किंवा मागासवर्गातील असतील तर त्यांना तब्बल 95 टक्के इतके अनुदान लाभणार आहे.
- सोलर पॅनलपासून निर्माण झालेली वीज शेतकरी विकू शकतात.
- वीज विकल्यानंतर मिळणारे पैसे नवीन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी वापरले जाऊ शकतात.
पात्रता
- कुसुम सोलर पंप योजनेचा लाभ हा सर्व म्हणजेच मोठे, मध्यम, लघु, अल्प भूधारक या सर्व शेतकऱ्यांना मिळणार आहे.
- जे अर्जदार शेतकरी आहेत, केवळ त्यांना या कुसुम सोलर पंप चा लाभ मिळणार आहे.
- यासाठी अर्जदार हा कोणत्याही खुल्या प्रवर्गातील, अनुसूचित जाती जमाती मधील असला तर त्याला फायदा मिळतो.
- फक्त अर्जदाराच्या नावे जमीन आसावी, जर जमीन नावे नसेल तर या सोलर पंप योजनेचा लाभ घेता येणार नाही.
- ज्या भागात किंवा शेतात वीज जोडणी अद्याप पोहोचली नाही, केवळ अशा शेतकऱ्यांना अनुदान भेटणार आहे. त्यामुळे शेताच्या जवळपास लाईट ची सुविधा असू नये.
महत्वाची कागदपत्रे
- दोन पासपोर्ट साइज फोटो.
- आयडी पुरावा जसे की ड्रायव्हिंग लायसन्स/आधार कार्ड/मतदार ओळखपत्र/पासपोर्ट.
- पत्ता पुरावा जसे की मतदार ओळखपत्र, ड्रायव्हिंग लायसन्स, आधार कार्ड इ.
ऑनलाईन अर्ज कसा करावा?
- कुसुम सोलर पंप योजनेसाठी अर्जदार शेतकऱ्यांना केवळ ऑनलाइन स्वरूपात अर्ज सादर करता येईल. इतर कोणत्याही माध्यमातून अर्ज स्वीकारला जाणार नाही.
- जर शेतकऱ्यांना ऑनलाइन स्वरूपात अर्ज भरता येत नसेल, तर शेतकरी ऑनलाईन केंद्रावर जाऊन कुसुम सोलर पंप योजनेसाठी फॉर्म भरू शकतात.
- कुसुम सोलर पंप योजनेद्वारे तीन प्रकारचे सोलर पंप दिले जाणार आहेत. ते म्हणजे 3 HP, 5 HP आणि 7.5 HP असं सोलर पंप मिळणार आहे.
- सोलर पंप मिळवण्यासाठी ऑनलाईन अर्ज करणे अनिवार्य आहे, त्यासाठी अर्जदार शेतकरी हे महाऊर्जा च्या अधिकृत वेबसाईट वरून खालीलप्रमाणे पायऱ्या (steps) वापरून ऑनलाईन अर्ज शकतात.
प्रथम https://kusum.mahaurja.com/solar/beneficiary/register/Kusum-Yojana-Component-B या पोर्टल वर यायचे आहे. तुम्हाला या पोर्टलवर एक ‘लाभार्थी नोंदणी फॉर्म’ मिळेल, जिथे तुम्हाला तुमचा आधार क्रमांक आणि इतर संबंधित तपशील वापरून लाभार्थी म्हणून नोंदणी करावी लागेल.
