आपल्या दैनंदिन आयुष्यात आपण जेवणाला फारच साधं समजतो. पण खरं तर आपण जे काही खातो, तेच आपल्या विचारांवर, भावनांवर आणि आरोग्यावर खोलवर परिणाम करतं. सकाळचा नाश्ता, दुपारचं जेवण किंवा रात्रीचा डिनर हे फक्त वेळेत केलेलं ‘काम’ नाही, तर आपल्या शरीराला आणि मनाला उभारी देणारं मूळ इंधन आहे. आपण एखाद्या दिवशी पोटभर खाल्लं तरी का बरं थकवा जाणवतो? किंवा अगदी थोडंसं खाऊनही का ताजेतवाने वाटतं? या प्रश्नाचं उत्तर फक्त जेवणात काय आहे यावरच नाही, तर आपण ते कसं खातो यावरही अवलंबून असतं. अनेकदा नकळत काही चुका आपण रोजच करतो आणि नंतर शरीराची तक्रार ऐकावी लागते.
अन्नाकडे केवळ उर्जेचा स्त्रोत म्हणून पाहणं पुरेसं नाही. तो आपल्या एकूणच जीवनाचा पाया आहे. पण आपल्यातील बऱ्याच जणांना खाण्याच्या काही मूलभूत सवयी कळत-नकळत चुकीच्या पद्धतीने रुजलेल्या आहेत. या छोट्या चुका हळूहळू मोठ्या समस्या निर्माण करू शकतात. खरंतर, खाण्याची वेळ, मन:स्थिती, आभार व्यक्त करण्याची वृत्ती या सगळ्याचा एकत्रित परिणाम आपल्यावर होतो. आणि म्हणूनच, जेवणाकडे फक्त सवयीच्या दृष्टीने न पाहता, सजगपणे लक्ष देणं आवश्यक आहे. चला तर मग जाणून घेऊया अशा काही सवयींबद्दल ज्या लगेच बदलल्या तर आपल्या आरोग्यावर चांगला परिणाम दिसू शकतो.
आपण एखाद्या दिवशी खूप ताणात असतो आणि पटकन काहीतरी खाऊन घेतो. अशा वेळी तेच अन्न पचायला जड वाटतं. पण जेव्हा आपण शांतपणे, एकाग्रतेनं जेवतो, तेव्हा शरीराला ते सहजरित्या उपयोगी पडतं. म्हणूनच जेवणापूर्वी थोडं मन शांत करण्याचा प्रयत्न करावा. काही क्षण खोल श्वास घेतल्याने मन स्थिर होतं आणि जेवण अधिक पोषक ठरतं. याला विज्ञान देखील पाठिंबा देतं, कारण तणाव कमी झाला की पचनक्रिया चांगली चालते.
शरीराला खरी भूक लागलीय का, हे आपणच ओळखलं पाहिजे. भूक नसताना केवळ सवयीपोटी खाल्लं तर ते शरीरात चरबी स्वरूपात साठून जाऊ शकतं. काही वेळा अगदी थोडं खाल्लं तरी पुरेसं असतं, तर कधी थोडं जास्त खाणं आवश्यक असतं. हा समज विकसित केल्याशिवाय चांगलं आरोग्य राखणं कठीण आहे.
आजच्या धावपळीच्या आयुष्यात आपण जेवताना नकळत तक्रारी करतो. भाजीत मीठ जास्त आहे, भाजी आवडत नाही, तेल जास्त आहे… या नकारात्मक भावना प्रत्यक्षात आपल्या शरीरावरही परिणाम करतात. त्याऐवजी जेवणाच्या ताटात जे आहे त्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली तर त्याच अन्नाचा शरीरावर सकारात्मक परिणाम होतो. ‘मनापासून खाल्लं तर अन्न औषधासारखं कार्य करतं’ हे आपल्याकडच्या परंपरेतही मानलं गेलं आहे.
वेळेवर जेवण महत्वाचं आहे, पण ते शरीराच्या नैसर्गिक संकेतांना विरोध करून नको. उशिरा रात्री जेवण केल्याने पचनावर ताण येतो, झोपेची गुणवत्ता कमी होते. त्याचप्रमाणे सकाळी खूप उशिरा खाल्ल्यास ऊर्जा कमी भासते. म्हणून ‘शरीर काय सांगतंय’ यावर लक्ष ठेऊन वेळेत आणि संतुलित प्रमाणात जेवणं गरजेचं आहे.
