सप्टेंबर 2025 मध्ये अल्बेनियाने कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) प्रणाली ‘डिएला’ला सरकारी मंत्रीपदावर नेमणूक केलीय. असे करणारे अल्बेनिया जगातील पहिले राष्ट्र ठरले. प्रधानमंत्री एडी रामा यांनी ही आभासी संस्था सुरू केली, जी सार्वजनिक खरेदी आणि कंत्राटांवर देखरेख ठेवेल. 28 लाख लोकसंख्येच्या या युरोपियन संघाच्या उमेदवार देशात भ्रष्टाचार हा प्रमुख समस्या आहे, आणि डिएला ही त्यावर उपाय म्हणून आणली गेली.
डिएला नेहमी 36600 हून अधिक डिजिटल कागदपत्रे प्रक्रिया केली आहेत आणि 1000 सरकारी सेवांमध्ये आभासी सहाय्यक म्हणून कार्यरत आहे. सार्वजनिक निविदांमध्ये रिश्वतखोरी आणि पक्षपातीपणा रोखण्यासाठी ती प्रत्येक निर्णयाची तपासणी करेल. रामा यांनी म्हटले, “एआयने मानवी पूर्वग्रह आणि छळ दूर करून देशाची विश्वासार्हता वाढवेल.” अल्बेनियाच्या राष्ट्रीय माहिती संस्थेने याबद्दल वृत्त दिलंय.
अल्बेनियाई भाषेत ‘सूर्य’ असा अर्थ असलेली डिएला जानेवारी 2025 पासून ई-अल्बेनिया पोर्टलवर कार्यरत आहे. पारंपरिक अल्बेनियाई वेशातील ही आभासी प्रतिमा मायक्रोसॉफ्टच्या सहकार्याने विकसित झाली. तिने लाखो अर्ज प्रक्रिया केले असून, आता कॅबिनेट स्तरावरील ही भूमिका भ्रष्टाचारमुक्त खरेदी प्रक्रियेवर देखरेख ठेवते.
जगातील पहिल्या एआय मंत्र्याच्या रूपात डिएलाची मुख्य जबाबदारी सार्वजनिक खर्चात पारदर्शकता, गती आणि निष्पक्षता आणणे आहे. ती रिश्वत, धमक्या किंवा हितसंबंध टकराव रोखेल. अल्बेनियाच्या युरोपियन संघ प्रवेशासाठी (2030 पर्यंत) हे पाऊल महत्त्वाचे असून, निविदा प्रक्रिया 100% भ्रष्टाचारमुक्त करेल. हा निर्णय भ्रष्टाचारविरोधी सुधारणांचा भाग असून, ईयूच्या निकषांना पूर्ण करेल. मात्र, मानवी देखरेखीची कमतरता आणि एआय हेराफेरीची शक्यता यावर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. तरीही, अल्बेनियाने एआयला शासनात सामील करून नवे युग सुरू केले आहे.
